Başlıca Maya ulusları
>

MÜRŞİDE YOL VERİN BİZDE VARALIM

CANDA OLAN OL CAN NURU GÖRELİM

İLMİ KUR'AN OKUYALIM BİLELİM

İLMİ VEREN BİR ALLAH IM VAR BENİM

Nakşibendi Üveysi Ders Tarifesi

EY İNSAN KENDİNİ ASLA ÇARESİZ HİSSETME ALLAH TEALA BİR KAPI KAPAR BİN KAPI AÇAR

(İrşadi Bayburdi)

» Başlıca Maya ulusları



Başlıca Maya ulusları
  • İtzalar (Itzálar): Adlarını muhtemelen, yarı efsanevi rehber Itzamná’dan (“göğün cevheri” ya da “bulutların çiyi”) almışlardır. Zamná da denilen Itzamná, sözlü gelenekte Yucatan Yarımadası’nda her şeye isim koyan ve bitkilerin tıbbi yararlarını keşfeden, Maya yazısını ve hiyeroglifleri icat eden kişidir. Öldükten sonra halkı tarafından ilahlaştırılmış, adına tapınaklar yapılmıştır. Izamal piramitlerinde gömülü olduğu söylenir. Chilam Balam’ın Chumayel metinlerine göre, Itza'lar 435 yılında güneyden gelmişler, bugün Bacalar'ın bulunduğu yerde Siyancaan Bakhalal kentini kurmuşlardı. (Syan Caan “doğmak”, bakhalal “kamışlar yeri” anlamına gelir). Uzmanlar Kohunlich sit alanındaki keşiflerin bu tarihi değiştirebileceğini düşünmektedir; çünkü burada Olmek, Chichimec ve bazı Teotihuacan etkileri taşıyan maskeler bulunmuştur. Tören alanı da büyüklük faktörü gözönüne alınmazsa Teotihuacan’dakine benzemektedir. Fakat Chumayel metni Itza'ların Bakhalal’da yalnızca 60 yıl kaldığını anlatır. Chichén Itzá’yı 495 ile 514 arasındaki dönemde kurmuş olmalıdırlar. Daha sonra bu kenti de terkettiler, 928-948’e kadar Champotón’da yaşadılar ve 40 yıl süren seyahatlerden sonra Chichén’e Toltek ve Chichimec kültürüyle melezleşmiş bir halde geri döndüler. Bu kabilenin arkeolojik kalıntılarına kuzeyde, Campeche’nin kuzey ve doğusunda, Yucatan’ın kuzey ve ortasında ve Quintana Roo’nun kuzeyinde rastlanır. Son başkentleri Petén’deki (Guatemala) Tayasal kenti olmuştur.
  • Xiú’lar: Campeche’nin (Kam-peçe okunur) kuzey ve kuzeydoğusuna, Yucatan’ın kuzeybatısına ve Quintana Roo’unu batısına yerleştiler. Yucatan Yarımadası'na Petén’den hareketle girdiler. Krallıklarının başkenti olan ünlü Uxmal kentinde yaşadılar. Bir dönemde Chichén Itzá Itza'ları ile savaştılar, efsaneye göre prens Kukulkan gelip bu krallıkların ya da kabilelerin barış yapmasını sağladı ve yeni başkent Mayapán’ı kurdu.(Bu, Maya bayrağında simgelenmiştir.) Yöneticisinin adı daha çok Ah Mekat Tutul Xiu olarak bilinir. 987-1007 arasında Uxmal’a yerleşti ve Itza’larla birlikte Mayapán Konfederasyonu'nu kurdu. Konfederasyon konseyi Chichén Itzá, Uxmal, Mayapán, Itzamal, Tulum, Ichpatún ve diğer beyliklerin beylerinden oluşuyordu. Bu ittifak 1175-1185’e kadar sürmüş olmalıdır. Çünkü 1194’te Itza'ların Chichén Itzá’yı terk ettikleri görülür. Bu sırada Mayapán Cocom’larının beyi Hunacc Ceel idi. Mayapán’ın kuruluş tarihi 1047 olarak ve yıkım tarihi 1254 olarak belirtilir. Itza’lara karşı savaşında Mayapán’a Meksika askerleri destek vermiştir. Daha sonra Uxmal beyi de Mayapán’a savaş açmışsa da, yenilmiş ve kenti işgal edilmiştir. Mayapán’ın son kralının soyundan gelen biri Tibolón adlı bir başka kent kurmuş ve bu kentteki Cocom halkını sert bir biçimde yönetmiştir ki, bu halk 16.yy.’daki ilk İspanyol işgalcileriyle karşılaşan diğer Maya kabilesi olmuştur. Xiú’ların soyundan gelen son bireyler Maní kentine yerleşmişler ve bu kenti başkent olarak benimsemişlerdir.
  • Cocom’lar: Esas olarak Quintana Roo’nun kuzeyine ve Yucatan’ın kuzeydoğusuna yerleşmişlerdi. Hegemonyalarını 1441-1461 dönemine kadar sürdürdüler. Bu tarihlerde Itza'ların soyundan gelenlerce yenilgilere uğratıldılar, bu kez de Xiú’lardan destek görmüşlerdi. 1461 ile 1500 yılları arasında aralarında hiçbir birlik ve otoriteden eser kalmayan küçük yerleşim birimleri biçiminde bir yapılanma görülür. Bu yerleşim birimleri, Xiú’lar ve Cocom’ların asla ateşkese yanaşmadan sürekli çatışma içinde olmalarının da sonucu olarak, durmaksızın savaşmış, salgın hastalıklar ve kasırgalarla da büyük darbeler yemişlerdir. Son yöneticileri Hunacc Ceel’dir. Cocom’ların soyundan gelen son bireyler Sotuta kentine yerleşmişler ve bu kenti başkent olarak benimsemişlerdir
  • Putún’lar: Bazı araştırmalar Campeche’den gelmiş olabileceklerini ve kentlerinin adının Champotón olduğunu göstermektedir.

Chiapas’takiler ve Tabasco’nun bir kısmındakiler:

  • Chontallar: İdari adı La Chontalpa olan Tabasco ovasına yerleşmişlerdi.
  • Zoqueler: La Chontalpa’da ve Chiapas’ın batı ve kuzeyinde yerleşmişlerdi.
  • Tzotziller: Chiapas’ın orta ve doğusuna yerleşmişlerdi.
  • Tzeltallar: Chiapas’ın orta ve doğusuna yerleşmişlerdi.
  • Tojolaballar: Chiapas’ın orman ve vadilerinde yerleşiktirler; 58.000 kişi bu dili konuşur.
  • Lacandónlar: Kökenleri Chiapas’taki mitolojik Lacan-Tún bölgesidir (orta ve doğu)

Guatemala’dakiler:

  • Kiçeler´: Geniş bir lehçe çeşitliliği gösteren bir halktır. Bu dili konuşanların sayısının yaklaşık 1.000.000 olduğu sanılmaktadır. Günümüzde yaşadukları yerler Sololá, Quetzaltenango, El Quiché ve Totonicapán’dır. Kolomb-öncesi zamanlardaki başkentleri Utatlán ya da Gu'marcaj idi.
  • Kekçiler': Alta Verapaz, Izabal ve Petén’in güneyinde yaşarlar; 1987-1991 arasındaki sayımlarda Guatemala Cumhuriyeti Guatemala’da bu dili konuşanların sayılarının 400.000 olduğunu açıklamıştır. Bu açıklama doğru kabul edildiğinde, 1998’de tüm ülkelerde bu dili konuşanların sayıları 1998’da 421.000’di. Fakat günümüzde bu tüm ülkelerde bu dili konuşanların 726.723 kişi olduğu sanılmaktadır.
  • Mamlar: Huehuetenango, San Marcos ve Quetzaltenango’da yaşarlar; 519.664 kişi bu dili konuşur, vaktiyle başkentleri Zaculeu idi.
  • Kakçikeller: Sacatepéquez ve Chimaltenango’da yaşarlar; 475.889 kişi bu dili konuşur, vaktiyle başkentleri Iximché idi.
  • Kanhoballar (Q'anjob'al): San Marcos ve Huehuetenango’da yaşarlar; Guatemala hükûmeti 1998 nüfus sayımında Guatemala’da bu dili konuşanların sayılarının 126.000 olduğunu açıklamıştır. Tüm ülkelerde bu dili konuşanların sayısı1998’de 146.800 idi.
  • Pokomçiler: Baja Verapaz ve El Progreso’da yaşarlar; Guatemala hükûmeti 1998 nüfus sayımında Guatemala’da bu dili konuşanların sayılarının 85.000-90.000 olduğunu açıklamıştır.
  • İşiller (Ixil): Huehuetenango, El Quiché ve Alta Verapaz’da yaşarlar; 69.137 kişi bu dili konuşur.
  • Tzutuhiller (Tz'utujil): 13.yy.’ın sonlarından beri Sololá’nın güneyinde ve Suchitepéquez’in kuzeyinde yaşayan bir halktır. Önceleri Santiago Atitlán, San Pedro la Laguna, San Lucas Tolimán, San Juan la Laguna ve Santa María Visitación gibi kentlerin bulunduğu Atitlán Gölü kıyılarında ve Chicacao’da yaşarlardı. 100.000 kişi bu dili konuşmaktadır. Kolomb-öncesi başkentleri Popol Vuh’ta adı Ajtziquinahay olarak geçen Chutnamit’ti.
  • Popti (Popti'): : San Marcos ve Huehuetenango’da yaşarlar; Guatemala hükûmeti 1998 nüfus sayımında Guatemala’da bu dili konuşanların sayılarının 77.000 olduğunu açıklamıştır. Tüm ülkelerdeki sayıları 1998’de 88.000 idi.
  • Çuhlar (Chuj): (Rama Chol), Huehuetenango’da yaşarlar; 38.253 kişi bu dili konuşur.
  • Pokomamlar: Chiquimula ve Jutiapa’da yaşarlar; 31.000 kişi bu dili konuşur. Vaktiyle başkentleri Mixco Viejo idi.[95]

Belice’dekiler:

  • Kekçi'
  • Mopan

Honduras’takiler:

  • Çortiler

El Salvador’dakiler: