Boğazlıyan
>

MÜRŞİDE YOL VERİN BİZDE VARALIM

CANDA OLAN OL CAN NURU GÖRELİM

İLMİ KUR'AN OKUYALIM BİLELİM

İLMİ VEREN BİR ALLAH IM VAR BENİM

Nakşibendi Üveysi Ders Tarifesi

EY İNSAN KENDİNİ ASLA ÇARESİZ HİSSETME ALLAH TEALA BİR KAPI KAPAR BİN KAPI AÇAR

(İrşadi Bayburdi)

» Boğazlıyan



Boğazlıyan Yozgat

Boğazlıyan İlçesinin kurtuluş tarihi hakkında kesin bir bilgi mevcut değildir.

Devecipınar, Çalapverdi Kasabası, Yazıkışla, Yoğunhisar ve köylerindeki büyüklerden eski şehir kalıntıları Eti’ler ve Bizans İmparatorluğu zamanlarında İlçe çevrelerinde yaşanıldığı anlaşılmaktadır.

İlçenin isminin nereden geldiği konusunda kesin bilgi yoktur. Teberi tarihinde, Boğazlıyan’ın “Barış için yaşanan” yer anlamına geldiği belirtilmektedir.

16.Yüzyılın ikinci yarısında Maraş’ta bulunan Dülkadir beyliği saraya vergi ödeyemez duruma geldiğinden, Kanuni Sultan Süleyman’a başvurarak emrinde bulunan çok sayıda Türkmen aşiretinin Bozok’a göç ettiğini, Bozok’un kendisine bağlanması halinde vergi ödemeye devam edeceğini, aksi halde buna imkan kalmadığını bildirir. Kanuni Sultan Süleyman’ın bir fermanı ile Bozok, Maraş’ta bulunan Dülkadir beyliğine bağlanır. Uzun yıllar Maraş’a bağlı bulunan Bozok’un sulak ve mümbit bir bölgesi olan Boğazlıyan’ın 1773 yılında derebeyliğini sürdüren Mustafa Bey’in çiftliği durumuna getirilir.

Bozok’un Dülkadir beyliğinden ayrılış tarihi ve Boğazlıyan’ın ne zaman ilçe haline geldiği kesin olarak bilinmemektedir.

Ancak Başbakanlık arşivindeki mühimme kayıtlarından, Boğazlıyan’ın 1807’de Bozok sancağının bir ilçesi olduğu, Enver Ziya Karal’ın Osmanlı İmparatorluğunda ilk nüfus sayımı adlı eserinde de Boğazlıyan İlçe Merkezi bu tarih de 2745 nüfusuna sahip olduğunu öğreniyoruz.

1892 tarihli Salnameden, Boğazlıyan’ın merkez bucağına bağlı 76, ilçeye bağlı Akdağ bucağının 37 köyü ile birlikte 113 köylü bir ilçe olup, Kaymakam’ın Osman Efendi olduğu anlaşılmaktadır. Yine bu salnameden anlaşıldığına göre evvelce Akdağ’ın (Eski adı ile Çayır Şeyh-i yani yeni adı ile Çayıralan)bir bucağı durumunda bulunan ilçe sonunda Akdağ’ıda içine alan 113 köylü bir ilçe olmuştur.Bu gelişimin nedenini, yukarıda bahsedilen Türkmen Aşiretinin bilhassa Boğazlıyan muhitine fazla yerleşmeden ileri geldiği sanılmaktadır.

1874 tarihli Salnameden,ilçede Hurşit Efendi, 1887 tarihli Salnameden Mehmet Hüsrev Efendi, 1892 tarihli Salnameden Osman Efendi, Ali Çankaya tarafından hazırlanmış bulunan Mülkiyeliler tarihinden 1903’de Mehmet Asın Efendi, 1908 tarihli Salnameden Reşit Efendi’nin Kaymakamlık yaptıkları anlaşılmaktadır.

Yine Boğazlıyan’da 1879 tarihinde ilk belediye teşkilatı, 1908 tarihinde de Bidayet Mahkemesi kurulmuş olup, mahkeme reisi Edip Efendi ve müpde-i muavini de Nuh Fuat’dır.

1324 yılında ilçeye müftü Hamdi Bey ilk mekteb-i isimli bir ilkokul açmış olup, muallimliğine muhasebeyi hususiyeden elli kuruş maaşla Mehmet Şükrü Efendi’nin atandığı o zamanki maarif komisyonu adına İsmail Mıkayyidi Ahmet imzası ile halen elde mevcut 20 Mayıs 1324 tarihli kararnameden anlaşılmaktadır.

Boğazlıyan’da Kaymakam Akif Bey, ilçenin bataklık olması nedeniyle yaz ayları için Uzunlu’ya nakli hakkında saraydan aldığı ferman ile Askerlik Şubesi Boğazlıyan’da kalmak kaydı ile diğer hükümet erkanını Uzunlu’ya nakletmiştir. Sonunda Askerlik Şubesinin Boğazlıyan’da bulunması ve Umumi Harpte ilçeden ayrılmasının sakıncalı olduğu nedeniyle ilçe tekrar Boğazlıyan’a nakledilmiştir.

Boğazlıyan tarihinden söz edilirken, aziz vatanımızın selameti namına hayatını ortaya koyarak çalışmış ve bu uğurda genç yaşta şehit olmuş Milli Şehit Kaymakam Kemal Bey’in hayatından özellikle bahsedilmesi gerekir.

Mehmet Kemal Bey Sirkeci Gümrük Müdürlüğünden emekli ve Rüsümet Meclisi Başkatiplerinden Arif Bey ile Rodos’lu Şeyh Vasfi Efendi kızı Nafiye Hanımın oğludur. Babasının görevli bulunduğu Beyrut’ta 1885 yılında doğmuştur. Rodos Medresesi Süleymaniye Mektebinde ilk, Rodos idadisinin Rüştiye kısmında orta, Antalya ve İzmir idadilerinde de lise öğrenimin tamamladı. 14 Temmuz 1908’de ll.Meşrutiyetin ilanından l yıl sonra Mektep’i Mülkiye’yi Şahaneden mezun olmuştur. 1908’de tayin edildiği Beyrut vilayeti Maiyet Memurluklarında stajını tamamlayıp Kaymakamlığa yükselmiştir. Bu arada 9 Kasım 1908’den 3 Ocak 1910’a kadar Rodos idadesi öğretmenliğinde bulunmuştur. 1911’de Tayron,1912’de Gebze, 1913’de Karamürsel, 1915’den 1916’ya kadar Yozgat Sancağı Mutasarruf Vekilliğine görevlendirilmiştir. 1916’da Bataski (San) ilçesi Kaymakamlığına, sonra İzmit Sancağı Muhacirin Müdürlüğüne nakledilmiştir.

Boğazlıyan Kaymakamlığında bulunduğu sırada, menkül ve gayrimenkül bir takım (Ermeni) mallarının yağma edilmesin de ihmali ve kerahisi görüldüğü tahkikatla sabit olduğu cihetle Ankara vilayeti Meclisi idaresinin Lüzumu Muhakeme kararı ile azledilmiştir.

Konya istinaf Mahkemesinde yapılan mahkemesi sonunda (15 Temmuz 1918) itham edildiği suçlardan beraatine karar verilmiş ve Konya Zer’iyat Kontrol Müfettişliğine atanmıştır. Bu görevde iken, Boğazlıyan Kaymakamlığı sırasındaki Ermeni tehciri olayında sanık olduğu gerekçesi ile Birinci Damat Ferit kabinesince 30 Ocak 1919 ‘da tutuklanarak İstanbul’a getirilmiş ve ünlü Bekir Ağa bölüğüne hapsedilmiştir. Önce Hayret Paşa Harp Divanına, sonra Mustafa Kazım Paşa Harp Divanına 48 kez çıkarılmıştır.

Birinci Dünya Savaşı Malubiyetinin yılgın ortamında, siyasi kurbanlar vermeyi çare gören Damat Ferit Paşa Hükümetinin işgal devletlerine yaranmayı amaçlayan tutumu sonucunda Türk Adaleti tarihine “KARA BİR LEKE” olarak geçen bir kararla idamına hükmedilmiştir. İdam hükmü 10 Nisan 1919 Perşembe günü Beyazıt Meydanında infaz edilmiş, Kaymakam Kemal Bey hiç metametini bozmadan celladın uzattığı beyaz gömleği giymiş ve son sözleri “YAŞASIN MİLLET” olmuştur.

Türkiye Büyük Millet Meclisi çıkardığı kanunla, Kaymakam Kemal Bey’e Milli Şehit Payesini vermiş; Milletine emanet ettiği ailesine etrafına vatan hizmet tertibinde maaş sağlanmıştır.

Aziz Şehit Boğazlıyan’lılarca kalplerinde yaşatmış; ilçemizde bir ilköğretim okuluna adı verilmiş; Hükümet Konağı önünde Cumhuriyetin 50.yıl dönümünde anıtı dikilmiştir.

Coğrafi Yapı

Boğazlıyanın yeri:  Yozgat ilinin güneyindedir. Yozgat  kayseri  yolu  üzerine  kurulmuştur.  İlçemizin  yozgata  olan  uzaklığı  (sarıkaya-sorgun güzergahından) 125 km dir. Atatürk yolundan ise 85 km dir. Kayseri il  merkezine olan uzaklığı  ise 80 kmdir. Yine kayseri il merkezine  erkilet  ilçesi üzeinden 45 km dir.                    Doğudan  çandır, kuzeyinden Sarıkaya ne Yozgat,  batıdan  yeni  fakılı, kozaklı (Nevşehir) güneyinden ise, kayseri  felehiye  ile  çevrilidir. Yüzölçümü 2129 km dir. Deniz seviyesinde yüksekliği 1050 m dir.bir ova üzerinde kurulmuştur. İlçemiz kayseri-ankara demir yolunun yenifakılı  istasyonuna 23 km lik  kara yolu ile bağlıdır. Oluşumu:    İlçemiz boğazlıyan içanadolu bölgesi ile üst eosen-oligesen’de karalaşmasını bitirmiştir. Bu zaman su yüzüne çıkan genç oluşmalar, başta Kırşehir olmak üzere eski kütleleri sararak onları ara kütlesi biçimine getirmiştir. III.Jeolojik devir sonuna değin aşağının yontuk düz durumuna gelen bölge, son büyük yer kabuğu hareketleri yayılması bürtün olarak yükselmiştir. Türkiyenin kenarları çok yükselip, ortası az yükseldiği için bölge kenarlara göre aşağıda kalmıştır.             Bu harekeler sırasında yeryüzünetaşan mağma, bölgeyi geniş bir biçimde etkisi altına almıştır. İçanadolu ile birlikte ilçemizin  Büyük bir bölümü Erciyes volkanlarının etkisinde kalmıştır. Çevremizde platolar ile kalın tüf geniş yer kaplar.  Genel Özellikler:            bozok platosu üzerinde yer alan Boğazlıyanda doğudan gelen Kozan özü kuzeyinden gelen Karacali özü ve güneydoğusunda Karakoç özü yer alır. İlçe sınırları içinde bulunan Uzunlu barajı Kozan özü üzerine kurulmuştur. Sulama amaçlıdır Uzunlu barajının suları ile  yaklaşık 80.000 dekar arazi sulanmaktadır. İlçemiz arazisinde düzlük ve dalgalı düzlükler geniş yer tutar.bu nedenle büyük tarım olanaklarına sahiptir. Engebeli araziler daha çok ilçe sınırlarının kenarlarında yer kaplar. Boğazlıayn ilçesi kuzey batısında 1089 m yükseltisindeki 3 huriye köyü. Daha ortada Eğri tepeleri Güneydoğusunda 1369 m Kekliçek Dağları ile engebelinmiştir. Doğudan batıya Kurşunlu ve Nohutlu yükseltileri arazilerin düzlüğünü bozucu görünüşlerdedir. Yine kuzeyde 1683 metre yükseltisindeki  Yazır Dağı yer alır. Akdağların uzantısı durumundaki Çaldağı 1750 m ile en yüksek yerdir. Boğazlıayn ve çevresinde karasal iklim görülür. Ancak ilçemiz ovada kurulu ve çevrenin açık olması yüzünden rüzgarlar daha etkilidir. Bu rüzgarlar hem kışın soğuk yapar, hemde tarım arazileri ve bitkileri için zararlıdır. Kış mevsimleri uzun ve soğuk kar yağışlı, yaz mevsimleri sıcak ve kurak, buharlaşma fazladır. Genellikle ilkbahar mevsimi yağışlıdır. Yaz mevsiminde oldukça düşük kış mevsiminde yüksek basınçlar etkisini sürdürür. Dolulu ve sisli günler fazladır. Sıcaklıklılar arasındaki  fark büyük olur. Karasal iklimlerde olduğu gibi, doğal bitki örtüsünde Bozkır bitki örtüsü hakimdir. Dağların üzeri çıplak olup ağaç toplulukları gelişmemiştir. Dere ve çay kenarlarında söğüt ve kavak türü ağaç toplulukları görülür. Boğazlıyan ovası ilçenin Kuzeybatısında yer alır. Bölgeye göre çukurda kalmamıştır. Doğu-batı istikametinde uzunluğu 7 km, genişliği 6kmdir. Ovanın ortasından Boğazlıyan Çayı(kozan özü) ve kolları geçer. Ovanın büyük bir bölümünü sular. Ayrıca vadi tabanlarında irili ufaklı küçük düzlükler vardır. Boğazlıyan ovası oldukça verimlidir. Genellikle pancar, buğday ve arpa tarımı geniş yer tutar.  Akarsular Kozan özü:Çayıralan, çandır Uzunlu, Güveçli, Çalapverdi ve Boğazlıyan’dan geçerek cavlak kaplıcası suyu ile karışarak, karacali ve karakoç  özü şle birleşerek  yenifakılı istikametine akar ve kızılırmakın büyük koıllarından olan delice  çayına dökülür. Karakoç özü:Felahiye sınırlarından doğar yazıkışla oğulcuk karakoç boğazlıyanın güneyinden geçerek cavlak yakınlarında kozan özü ile birleşir. Karacali özü:yapalak yoğunhisardan geçerek boğazlıyanın kuzeyinden geçer ve cavlak yakınlarında kozan  özü  ile birleşir.

Boğazlayan Adının Kayhağı

İlçenin isminin nereden geldiği konusunda kesin bilgi yoktur. Teberi tarihinde, Boğazlıyan’ın “Barış için yaşanan” yer anlamına geldiği belirtilmektedir.


Yozgat İlçeleri

Akdağmadeni     Aydıncık     Boğazlıyan     Çandır     Çayıralan     Çekerek     Kadışehri     Saraykent     Sarıkaya     Sorgun     Şefaatli     Yenifakılı     Yerköy